Kediler Ne Yer, Ne Yiyemez? Güvenli ve Zararlı Yiyecekler Listesi

"Kediler ne yer, sofradan bir lokma vermekte sakınca var mı?" Kedi sahiplerinin en sık sorduğu sorulardan biri bu. Google'da her gün "kediler muz yiyebilir mi", "kedi yoğurt yiyebilir mi", "kediler üzüm yer mi" diye yüzlerce farklı soru soruluyor. Kısa cevap: kedinin asıl ihtiyacı, türüne uygun, tam ve dengeli bir mamadır; insan yiyeceklerinin bir kısmı zararsız ama gereksiz, bir kısmı ise gerçekten tehlikelidir. Bu rehberde hangi yiyeceğin hangi gruba girdiğini, kaynaklarıyla birlikte topladık.

Kediler ne yer? Temel kural: kedi zorunlu etçildir

Kediler "zorunlu etçil" hayvanlardır; yani bazı besin ögelerini yalnızca hayvansal kaynaklardan alabilirler. Cornell Üniversitesi Kedi Sağlığı Merkezi, kedilerin avcı olarak evrimleştiğini, yüksek protein, orta düzeyde yağ ve çok az karbonhidrat içeren bir beslenmeye ihtiyaç duyduğunu ve taurin gibi bazı besin ögelerinin diyetle mutlaka alınması gerektiğini vurgular.^[1] Taurin hayvan kasında bulunur, bitkilerde bulunmaz. Bu yüzden kediler vejetaryen beslenemez ve ev yemeğiyle "tam" beslenmeleri de çok zordur.

Pratik kural basit: kedinizin günlük kalorisinin büyük kısmı yaşına uygun, tam ve dengeli bir mamadan gelsin; ödüller ve "ara lezzetler" küçük bir pay olarak kalsın. Ne kadar mama vermeniz gerektiğini kedi günde kaç gram mama yemeli rehberimizden hesaplayabilirsiniz. Sofradan bir şey vermek yerine kediler için üretilmiş kedi ödül mamaları çok daha güvenli bir seçenektir.

Kediler süt içer mi, yoğurt ve peynir yiyebilir mi?

Çizgi filmlerin aksine süt kediler için iyi bir içecek değildir. ASPCA, evcil hayvanların sütteki laktozu sindiren laktaz enzimini önemli miktarda üretmediğini, bu yüzden süt ve süt ürünlerinin ishale ve sindirim bozukluğuna yol açabileceğini belirtir.^[2] Cornell de birçok kedinin laktoz intoleransı olduğu için sütün ödül olarak önerilmediğini söyler.^[1]

• Süt: Yetişkin kedilere vermeyin. Anne sütünden ayrılmış yavru kedilere de inek sütü uygun değildir; gerekiyorsa veteriner önerisiyle kedi yavrusu süt tozu kullanılır.
• Yoğurt: Sade yoğurt laktozu kısmen azalmış olsa da kedinin ihtiyacı değildir. Bazı kediler bir çay kaşığını tolere edebilir, bazılarında ishal yapar. Meyveli ve şekerli yoğurtları hiç vermeyin.
• Peynir ve labne: Hem süt ürünü hem de çoğu zaman tuzludur. Beyaz peynir gibi tuzlu peynirler kesinlikle uygun değildir; ilaç yutturmak için minicik bir parça istisnadır.
• Dondurma: Süt, şeker ve bazen çikolata içerdiği için vermeyin.

Kediler muz, üzüm, şeftali, zeytin yiyebilir mi? Meyve ve sebzeler

Kediler tatlı tadı algılayamaz: araştırmalar, kedilerde tatlı tadı algılayan reseptör geninin çalışmadığını göstermiştir.^[3] Yani meyve kediniz için bir "ödül" değildir; ilgi gösterse bile genellikle doku ya da kokudan dolayıdır.

• Üzüm ve kuru üzüm: vermeyin. ASPCA üzüm ve kuru üzümü evcil hayvanlara verilmemesi gereken yiyecekler arasında sayar; köpeklerde böbrek yetmezliğine yol açabildiği bilinir ve kedilerde de risk dışlanamaz.^[2]
• Soğan, sarımsak, pırasa, frenk soğanı: vermeyin. Bu bitkiler sindirim sistemini tahriş edebilir ve kırmızı kan hücrelerine zarar vererek kansızlığa yol açabilir. ASPCA, kedilerin bu konuda köpeklerden daha hassas olduğunu belirtir.^[2] Soğan ve sarımsak içeren çorba, sos ve et suyunu da vermeyin.
• Muz, kavun, karpuz, salatalık, haşlanmış havuç ve kabak: Kabuksuz, çekirdeksiz ve çok küçük miktarda genellikle sorun yaratmaz, ama besin değeri açısından kediye bir şey katmaz. Muz ve kavun şekerlidir.
• Şeftali, kayısı, kiraz, erik: Meyve etinden çok küçük bir parça sorun değildir, ama çekirdek, sap ve yaprakları vermeyin; çekirdekler hem tıkanma riski taşır hem de siyanür açığa çıkarabilen bileşikler içerir.
• Zeytin: Salamura zeytin çok tuzludur; kedilere uygun değildir.
• Mısır, nohut, leblebi, cips: Kedinin ihtiyacı olmayan karbonhidratlardır; tuzlu ve baharatlı atıştırmalıkları hiç vermeyin.

Kediler et, balık, yumurta ve midye yiyebilir mi?

Etçil bir hayvan için en doğal "ekstra" pişmiş ettir; ama hazırlanış şekli önemlidir.

• Haşlanmış tavuk, hindi, yağsız et: Tuzsuz, baharatsız, soğansız ve kemiksiz olarak küçük parçalar hâlinde verilebilir. Tam bir öğünün yerine geçmez.
• Çiğ et, çiğ balık ve çiğ yumurta: ASPCA, çiğ et ve yumurtanın Salmonella ve E. coli gibi bakteriler taşıyabileceğini, kemiklerin ise boğulma ve sindirim sistemi yaralanmasına yol açabileceğini belirtir.^[2] Pişmiş kemik verilmez.
• Haşlanmış yumurta: Tam pişmiş, tuzsuz küçük bir parça genellikle sorun değildir.
• Ton balığı konservesi: İnsan için üretilen konserveler tuzlu ve yağlı olabilir; ara sıra küçük bir tadımlık dışında düzenli vermeyin.
• Midye, karides: Sokak satıcısı midyesi (baharatlı pilav, limon, soğan) kesinlikle uygun değildir. Sade haşlanmış deniz ürünü bile alerji ve hijyen riski taşır; vermemek en güvenlisidir.
• Jambon, salam, sucuk: Tuzlu, yağlı ve baharatlıdır; vermeyin.

Kesinlikle verilmemesi gerekenler: çikolata, kafein, alkol

Çikolata ve kahvedeki metilksantinler (teobromin ve kafein) evcil hayvanlarda kusma, huzursuzluk, kalp ritmi bozuklukları ve ağır durumlarda nöbete yol açabilir; bitter çikolata sütlü çikolatadan çok daha tehlikelidir.^[4] Alkol, mayalı hamur ve tuzlu yiyecekler de ASPCA'nın uyardığı yiyecekler arasındadır.^[2] Kediler genellikle bunlara ilgi göstermese de ulaşamayacakları yerde saklayın.

Yiyecek dışında, evdeki bitkilere de dikkat edin. "Kediler ot yiyebilir mi" sorusunun cevabı evettir; özel yetiştirilen kedi çimi güvenlidir. Ama zambaklar kediler için son derece tehlikelidir: ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), bir yaprağı ya da çiçeği ısırmanın, tüyüne bulaşan polenleri yalamanın, hatta vazodaki suyu içmenin bile 3 gün içinde ölümcül böbrek yetmezliğine yol açabileceğini belirtir.^[5]

Kedim zararlı bir şey yedi: ne yapmalıyım?

• Ne yediğini, yaklaşık ne kadar ve ne zaman yediğini not edin; ambalajı saklayın.
• Kendi başınıza kusturmaya çalışmayın; tuzlu su gibi ev yöntemleri kediye ayrıca zarar verebilir.
• Belirti beklemeden veterinerinizi ya da en yakın acil veteriner kliniğini arayın. Zambak, soğan-sarımsak, üzüm ve çikolata gibi durumlarda erken müdahale sonucu belirgin şekilde değiştirir.

Kedinizin beslenmesini sade ve güvenli tutmanın en kolay yolu, yaşına ve durumuna uygun bir mamayı esas almaktır. Kararsızsanız kedi mamaları koleksiyonundaki "Hangi Mama?" testi yaşına, kilosuna ve kısırlık durumuna göre 1 dakikada öneri verir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; kedinizin özel durumu, alerjileri veya bir yiyeceği yediğinden şüphelendiğiniz durumlar için veterinerinize danışın.

Kaynaklar

1. Kedilerin zorunlu etçil olması, taurin ve süt: Cornell Feline Health Center, "Feeding Your Cat".
2. Evcil hayvanlara verilmemesi gereken yiyecekler: ASPCA Animal Poison Control, "People Foods to Avoid Feeding Your Pets".
3. Kedilerin tatlı tadı algılayamaması: Li ve ark., "Pseudogenization of a Sweet-Receptor Gene Accounts for Cats' Indifference toward Sugar", PLoS Genetics, 2005.
4. Çikolata zehirlenmesi: Merck Veterinary Manual, "Chocolate Toxicosis in Animals".
5. Zambak ve kediler: U.S. FDA, "Lovely Lilies and Curious Cats: A Dangerous Combination".